2025eko Iruñerriko Mankomunitatearen txostena
Memoria de la Mancomunidad de la Comarca de Pamplona 2025

• 2025eko kudeaketa txostena
• / 
• Hiri hondakinak

2025ean sortutako etxebizitzetako eta merkataritzako hondakinen kantitatea 148.371 tonakoa izan zen, 2024an baino % 0,07 gehiago (148.264 t). Biztanle bakoitzeko sortu ziren hondakinen batezbestekoa 379 kg/bizt./urte izan zen, 2024an sortu ziren hondakinen 381 kg/bizt./urte batezbestekoaren aldean.

Gainerakoen edo errefusaren frakzioan 56.293 tona bildu ziren, 2024an bildu ziren 64.031 tonen aldean, hau da, % 12,08 gutxiago, Edukiontzietarako Sarbidea Kontrolatzeko Sistema (ESKS) zabaltzeari esker, proiektu horen IV. blokean, Iruñearen hiri-inguruneko udalerri nagusiak sartzen baitira bloke horretan. Gogora ekarri behar da ESKS sistema ezarri aurretik (2021eko udazkenean hasi zen ezartzen) biltzen zen errefus-frakzioak 80.000 tonak gainditzen zituela.

92.079 tona bildu ziren bereiz, sortutako hondakin guztien % 62,02. 2024an, 84.232 tona izan ziren, hondakin guztien % 56,81. Edukiontzietarako Sarbidea Kontrolatzeko Sistemaren I., II. eta III. blokeak 2021ean eta 2022an eta IV. blokea 2025eko udaberrian garatu izanari zor zaizkio gaika bereizteko balio handi horiek. Hartara, 7/2022 Legean (Hondakin eta lurzoru kutsatuei buruzkoa, ekonomia zirkular baterako) udal-hondakinak bereiz biltzearen gainean dauden helburuak lortu dira (gutxienez, udal-hondakinen % 50 2035ean).

Paperaren eta kartoiaren kasuan, bilketa 21.821 tonakoa izan zen, aurreko urtean baino % 3,7 gehiago. Ontziei dagokienez, 18.273 tona ontzi bildu ziren, 2024an baino % 16 gehiago, hain zuzen, edukiontzi adimendunak dituzten eremuetako bilketaren emaitza moduan.

Azkenik, beirari dagokionez, 10.090 tona bildu ziren, aurreko urteko kantitatea baino % 1,8 gutxiago; tamaina handikoak eta tresna elektriko eta elektronikoen hondakinak 4.115 tona izan ziren (% 5,9 gehiago); arropa, oinetakoak eta ehun-gaiak biltzeko edukiontzietan jasotakoak, 2.121 tona (% 7,7 gehiago); eta zura, 2.679 tona (% 10,6 gehiago).

Elikagaien Bankuaren jarduna ere aipatu behar da. Hain zuzen ere, elikagai freskoen 400 tona bildu ziren Iruñeko eta Iruñerriko 69 establezimendutan, banaketako 13 enpresatakoak direnetan.

2025ean, berreskuratutako hondakinen kantitatea 71.328 tonakoa izan zen, 2024an berreskuratu zirenak baino % 5,75 gehiago (67.451 tona izan ziren orduan). 2025ean, berreskuratze-portzentajea % 48,1ekoa izan zen, 2024ko % 45,5ekoaren aldean.

Bio-hondakinak berreskuratzea

Bio-hondakinak berreskuratzeari dagokionez (edukiontzi marroiko gai organikoak, etxeko eta auzoko konpostajea eta hondakin berdeak), nabarmendu behar da etxeko eta auzoko konpostajean, edukiontzietan gai organikoak bereiz biltzean eta HUAko lohiak eta hondakin berdeak kudeatzean lan egiten jarraitu zela.

Bio-hondakinen 29.815 tona bildu ziren, 2024an bildutako tonak baino % 10,6 gehiago, hain zuzen ere. Zehazki, sortutako hondakin organiko guztien % 47,9 izan zen hori.

Edukiontzi marroiko gai organikoen kasuan, 20.335 tonako bildu izana nabarmendu behar da. Aipatzekoa da 2025ean kantitate hori handitu egin zela, 4.100 tona gehiago bilduta, edukiontzi adimendunen sistema Iruñeko metropoli-eremuaren perimetroan hedatu zelako udaberrian (gutxi gorabehera 100.000 biztanle hartuz). Hala, horrek ekartzen du aurreikustekoa izatea 2026an gaikako bilketaren datuek hobetzen jarraituko dutela.

Landa-eremuan, hondakin organikoak in situ edo bertan kudeatzeko politikak jarraipena du, eta, gainera, bere garaian hondakin organikoak biltzeko 5. edukiontzia jarri zen baina orain erabilera hori egokia ez izateaz gain ingurumen-kostu handia duela ulertu den landa-herrietara zabaldu da. Hori dela-eta, herri horietan hondakin organikoen 0 kilometroko kudeaketa egitearen alde egin zen, hau da, bilketarik gabeko kudeaketaren alde.

2025ean, landa-arloan gai organikoak berreskuratzeko modu gisa, etxeko konpostajea ezarri zen toki hauetan: Elortzibar, Etxauri, Atetz, Goñi, Txulapain, Odieta, Basaburua, Imotz, Lantz, Ultzama eta Esteribar. Eta sistema hori eskatu eta erabiltzen dutenentzat 2026ko hondakinen tasa murriztea onartu zen.

Gaikako bilketa edukiontzi adimendunetan

Hiri-eremuan, behin amaituta txartel elektronikoarekin irekitzen diren edukiontzien (edukiontzi marroia eta grisa) sistema hedatzen horretarako aurreikusita zeuden lau faseetan, emaitza onak nabarmendu behar dira, sistema hori ezarri aurretik eremu horrek zituen datuen aldean:

ESKS eremuaren emaitzak (edukiontzietarako sarbidea kontrolatzeko sistema)

* 2025eko urriko karakterizazio-azterlanaren emaitzak.

Sistema honekin, sortutako hondakinen % 60 baino gehiago gaika biltzen dira, aurretik lortzen zen % 40aren aurrean. Birziklagarriak diren frakzioen bilketa handitzeak berekin ekartzen du gainerakoen edo errefusaren frakzioaren bilketa modu esanguratsuan gutxitzea, % 40 inguru.

2025ean, Gongorako Hiri Hondakinak Tratatzeko Zentroko zabortegira etxebizitzetako eta merkataritzako hondakinen bilketa eta tratamenduko 74.671 tona eraman ziren. 2024ko kantitatearen aldean, % 4,7 gutxiago izan ziren, nagusiki, ESKS sistema abiarazi zelako Iruñearen herri mugakideetan 2025eko udaberrian, eta, ondorioz, gaikako bilketak handitu zirelako. Zabortegira bideratutako kantitate horretatik, 16.655 tona hondakin tratatuak izan ziren (isuritako guztizkoaren % 22,3), eta hori 2024an tratatutako kantitatea baino gehiago izan zen (14.306 tona, guztizkoaren % 18,26).

Jarduteko ildoak, hondakinen bilketan

2025ean, programa hauetan lan egin zen, eremuen arabera:

• Poltsak edukiontzietatik kanpo botata uztearen aurkako txoke-plana - 2026ko lehen hiruhilekorako hainbat komunikazio-ekintza gauzatzen hastea prestatu zen, gaikako bilketa hobetzera eta hondakinak edukiontzietatik kanpo uztea murriztera bideratuta, Iruñerriko udalekin koordinatuta. Txoke-planak barne hartzen ditu bilketarako kontratu berria abian jartzearekin lotutako neurriak, komunikazio-ekintzak edukiontzien guneetan, eta in situ edo tokian bertan ikuskatze- eta kontrol-lanak indartzea.
• Industria-eremua (atez ateko sistema) - 2024ko udazkenean, Landaben industrialdean hondakinak atez ate biltzeko esperientzia pilotua jarri zen martxan, eta 2026 honetarako ezarri dira hondakinak sortzeagatik ordaintzeko tasak. Halaber, 2026an bilketa hau Iruñerriko 1.300 enpresatara hedatzeko lan egin da, eta haiei 2027an aplikatuko zaie tasen sistema berri hau. Iruñerriko gainerako enpresetan bilketa ezartzeak 2027an jarraituko du.
• Landa-eremua (gai organikoen 0 kilometroko kudeaketa) - Egun, Iruñerrian, 5.000 familia baino gehiago daude izena emanda konpostaje-programetan. Gainera, Iruñerriaren landa-eremuan, hondakin berdeak metatu eta birrintzeko 76 gune daude, landa-arloko etxebizitzetako hondakin organiko guztiak herrietan geldi daitezen eta ez ditzaten garraiatu Iruñearen inguruetan zentralizatutako balorizazio-instalazio bateraino.

Jarduteko ildoak, hondakinen tratamenduan

Iruñerriko Ingurumen Zentroa – 2025ean azken fasean daude jada Garraioaren Hirian ingurumen-zentro berria egiteko obrak, hartara, Iruñerriko etxebizitzetako eta merkataritzako hondakin guztiak bertan tratatzeko. Eraikuntza-lan horiek 2024ko irailean hasi ziren, eta aurreikusita dago 2026aren erdi aldera bukatzea eta abian jartzea.

Obra konplexua da, eta berekin ekarriko du edukiontzi marroiko gai organikoak balorizatzea, biometano eta konpost bihurtzeko, eta bai gainerako frakzioetako hondakinen gehieneko berreskuratzea ere, gero birziklatzeko. Aurreikusita dagoen inbertsioa gutxi gorabehera 90 milioikoa da, Mankomunitateak inoiz egin duen ingurumen-apustu handiena.

Gongorako zabortegia – 2025eko bigarren seihilekoan, Gongorako zabortegiko lehen fasea zigilatzeko obrak egin ziren, hau da, okupatuta dagoen azalera osoaren % 20 inguru zigilatzeko lanak. Isurketa-gelaxkak, egonkortuta eta bertako gasak kenduta, iragazkortuta eta lehengoratuta gelditu dira. Aurreikusita dago 2026an zigilatzearen bigarren fasea idaztea, hartara, 2027an gauzatzeko.

Ekoizpena

 Osaera

Sortutako hondakinak, bilketa-motaren arabera (t)

Hiri-hondakinen berreskuratze osoaren bilakaera

Bio-hondakinen berreskuratze-indizea (t) (gai organikoak, inauste-hondakinak eta konpostajea)

Bio-hondakinen berreskuratze-ehunekoa

Berreskuratzea, produktuen arabera (T)

Paperaren eta kartoiaren berreskuratze osoaren indizearen bilakaera

Zabortegira desbideratzea