Para ver el contenido completo de las tablas, desplácelas horizontalmente.

Araztegiko lohiak nekazaritzan aplikatzea

Aratzuriko HUAn araztegiko lohiekin egiten den birziklapena 1990ean hasi zen. Urtez urte, instalaziotik nekazaritzan erabiltzeko helburuarekin ateratzen den lohi tona bakoitza erregistratzen da, eta bai xede diren lursail guztiak, aplikatzen diren lohi dosiak, lursailaren jabea eta abar. 

2024ari dagozkion datu orokorrak hauek dira:

- 41.321 tona lohi digeritu sortu dira.

  • 28.972 tona, % 72 nekazaritzan erabili dira (laboreetan, artoan eta ekiloreetan, nagusiki). 
  • 11.349 tona, % 28 konposta egiteko erabili dira (lohien tratamendu aurreratua), hondakin berdeen 7.940 tonarekin batera (tona horietatik 193 tona Gongorara doan errefusa dira). 

 

HUAn jasotzen diren inauste-hondakinek bi jatorri dituzte: etxebizitzak eta udalak. Jarraian, Aratzuriko HUAn jasotzen diren inauste-hondakinek 2010-2024 aldian urtez urte izan duten bilakaera erakusten da: 

  • 3.852 tona konpost merkaturatu dira. Haietatik 2.909 tona Aratzuriko konpostari dagozkio, 616 tona konpost begetalari eta 274 tona nekazaritzarako Aratzuriko konpostari. Gainera, 621 tona sustapeneko konpost moduan atera dira. Txikizkako salmentan 20.262 zaku saldu dira. Oso kopuru handia da eta aurreko urtean baino gehiago, pandemiaren ondorioz, produktu zakuratua saltzea bultzatu baitzen.

Araztegiko lohiak hondakin berdeekin batera konpost bihurtzea konpostajerako tunelen plantan egiten da. Planta modernoa da, ingurumenerako kalterik ez duena, eta kalitate handiko konposta lortzen da. Planta horretan, hain zuzen, Aratzuriko konposta egiten da (B klasea).

2014az geroztik, gainera, konpost begetala (A klasea) ere egiten da, bezeroen eskaerei erantzun nahian. A klasearen ezaugarriak ditu. 2014an inskribatu zen Ongarrien Erregistroan, eta egun arrakasta handiz merkaturatzen da, lorezaintzan eta baratzezaintzako mota guztietako laboreetan erabiltzeko ezaugarri ezin hobeak baititu.

2024an, araztegiko lohia eguzki bidez lehortzeko planta pilotuak lanean jarraitu du. Zentrifugoetatik irtendako 2.951 tona lohi lehortu zituen (hezetasunaren % 83rekin). Lohia 21 sailetan lehortu zen. Pisua batez beste % 30 murriztea lortu da, % 37ko batez besteko lehortasunera iritsiz, eta horrek % 47ko pisuaren murrizketa dakar.

Lohi lehortuaren sail guztien azken helburua konposta egitea izan da. Horrez gain, egiaztatu da % 45etik gorako gai lehorra duten lohiak ez direla gauza tratamenduaren baldintza onak lortzeko, hezetasun-ezaren ondorioz.

Lohia eta konposta aplikatzeak ingurumenean duen eraginari segimendua egitea:

Duela 30 urtetik hona ohikoa den moduan, lohia aplikatzearen gaineko saioak edo probak egiten ditugu Instituto Técnico de Gestión Agrícola, SA (ITGA, orain INTIASA) Nafarroako Gobernuaren sozietate publikoarekin batera. Hain zuzen ere, saio horiek Aratzuriko lursail esperimentalean eta lohia erabiltzen duten Komunitateko beste toki batzuetan egiten ditugu.

2024an, lehorreko laborantzan (laboreak) araztegiko lohia erabiltzeko saiakuntzak egiten jarraitu dugu, Aratzuriko finka esperimentalean. Aratzuriko konposta erabiltzen hasi gara "Lur landuen erantzun agronomikoa" saiakuntzan, konposta hiru urtean behin aplikatuta lur landuak duen erantzuna ebaluatzeko.

Esperientziaren emaitzek berretsi egiten dute eragin minimoa lurzoruetan metal astunen edukien gainean, Aratzurin sortutako lohien ekarpenen dosi eta maiztasun desberdinetarako.

2024an, Erriberri herriko arto-labore ureztatuetan lokatza aplikatzeko probak ere jarraituko dira. Helburua nitrogenoarekiko zorrotza den labore baten portaera aztertzea da, nitratoekiko zaurgarritasun handiko eremuetan kokatutako dosi murriztuko lokatza aplikatuz.

Aipatu behar da 2024an INTIASArekin 5 urte gehiagorako kontratua berretsi dela, helburu nagusia nekazaritza-aplikazioko dosi berriak kalkulatzea izanik, lohia soroan aplikatzeko lege berriaren arabera.